Wyrównywanie ciśnienia w uszach przy nurkowaniu — techniki i zasady

Wyrównywanie ciśnienia w uszach przy nurkowaniu polega na delikatnym wprowadzeniu powietrza do ucha środkowego przez trąbkę Eustachiusza — najczęściej przez zatkanie nosa i lekkie dmuchnięcie albo przełknięcie śliny. Robi się to wcześnie i często, od pierwszego metra, zanim pojawi się ból. Jeśli uszy bolą przy nurkowaniu, to znak, że ciśnienie nie zostało wyrównane i trzeba się zatrzymać, a nie schodzić dalej. Poniżej wyjaśniam, dlaczego tak się dzieje i jak to robić dobrze.

Dlaczego bolą uszy przy nurkowaniu?

Pod wodą ciśnienie rośnie z każdym metrem, a najszybciej zmienia się tuż pod powierzchnią. Woda naciska na błonę bębenkową z zewnątrz, a w uchu środkowym, za błoną, zostaje powietrze o ciśnieniu z powierzchni. Błona wygina się do środka — najpierw czujesz ucisk, potem ból. Znasz to pewnie z lądowania samolotem albo z dna głębokiego basenu.

Ucho środkowe łączy się z gardłem przez trąbkę Eustachiusza. Zwykle jest ona zamknięta, a wyrównywanie ciśnienia to nic innego jak jej delikatne otwarcie, żeby powietrze mogło wejść do ucha środkowego i zrównoważyć nacisk wody.

Przy wynurzaniu dzieje się odwrotnie: ciśnienie maleje, a nadmiar powietrza z ucha środkowego zwykle sam uchodzi przez trąbkę Eustachiusza. Dlatego większość osób odczuwa problem przy schodzeniu, a nie przy powrocie w górę. Wynurzasz się powoli i bez wstrzymywania oddechu — to wystarcza w zdecydowanej większości przypadków.

Techniki wyrównywania ciśnienia: Valsalva, Frenzel, Toynbee

Nie ma jednej „właściwej” metody. Różnym osobom lepiej działają różne techniki, dlatego warto znać kilka:

• Manewr Valsalvy — zatykasz nos przez miękką część maski, zamykasz usta i delikatnie dmuchasz, jakbyś chciał/a wydmuchać nos. To najpopularniejsza metoda. Kluczowe słowo: delikatnie. Mocne dmuchanie może uszom zaszkodzić.
• Technika Frenzla — zatykasz nos, zamykasz tył gardła (jak przy wstrzymaniu oddechu) i unosisz tył języka, tak jak przy wymawianiu głoski „k”. Język działa jak tłok i wpycha powietrze w stronę uszu. Wymaga chwili nauki, ale jest łagodna dla uszu.
• Manewr Toynbee — zatykasz nos i przełykasz ślinę. Przełykanie otwiera trąbki Eustachiusza. Wiele osób łączy go z ruchem żuchwy w przód i na boki.

Najlepiej poćwiczyć te techniki na sucho, jeszcze przed nurkowaniem. Gdy wyrównanie się udaje, zwykle czujesz w uszach lekkie „pyknięcie” albo szum. Pamiętaj też o masce: gdy schodzisz, wydychaj od czasu do czasu odrobinę powietrza nosem do maski, żeby nie przysysała się do twarzy.

Zasady, które chronią uszy

• Wcześnie — pierwszy raz wyrównujesz już na powierzchni albo tuż pod nią, a nie dopiero, gdy poczujesz ból.
• Często — co metr albo dwa przy schodzeniu, zwłaszcza na pierwszych metrach, gdzie zmiana ciśnienia jest największa.
• Nigdy na siłę — jeśli nie idzie, mocniejsze dmuchanie nie pomoże, a może zaszkodzić.
• Gdy nie idzie, wynurz się trochę — podpływasz metr wyżej, gdzie ucisk jest mniejszy, i próbujesz jeszcze raz.
• Schodź powoli i nogami w dół — w tej pozycji wyrównywanie zwykle przychodzi łatwiej.
• Ból oznacza stop — zatrzymujesz się i dajesz znak partnerowi lub instruktorowi.

Ucho nie lubi pośpiechu. Metr wyżej i spokojna druga próba działają lepiej niż każde mocne dmuchnięcie.

Katar i przeziębienie — dlaczego wtedy nie nurkujesz

Gdy masz katar, przeziębienie albo zatkany nos, błona śluzowa jest obrzęknięta, a trąbki Eustachiusza i ujścia zatok gorzej się otwierają. Wyrównanie ciśnienia staje się trudne albo niemożliwe, a jeśli nawet uda się zejść, kłopot może pojawić się przy wynurzaniu. Dlatego zasada jest prosta: z katarem nie nurkujesz, tylko przekładasz termin. Nie warto też „ratować” nurkowania lekami na zatkany nos bez konsultacji z lekarzem — ich działanie może minąć w trakcie nurkowania.

Kiedy iść do laryngologa?

Zgłoś się do laryngologa, a najlepiej do lekarza znającego medycynę nurkową, gdy:

• ból ucha utrzymuje się po wyjściu z wody,
• masz uczucie zatkanego ucha, które nie mija, albo gorzej słyszysz,
• pojawia się szum, zawroty głowy lub wyciek z ucha,
• mimo prób i ćwiczeń regularnie nie udaje Ci się wyrównać ciśnienia,
• miałeś/miałaś wcześniej problemy z uszami, zatokami albo zabiegi w tej okolicy.

O tym, które dolegliwości wymagają zgody lekarza przed nurkowaniem, piszę szerzej w artykule o przeciwwskazaniach do nurkowania. Decyzję zawsze podejmuje lekarz.

Jak uczę wyrównywania ciśnienia na zajęciach

Na nurkowaniu próbnym i na kursie zaczynamy w płytkiej wodzie, z gruntem pod nogami. Najpierw ćwiczysz wyrównywanie bez schodzenia, potem schodzimy powoli, metr po metrze. Pracuję jeden na jeden albo z dwiema osobami, więc widzę, kiedy potrzebujesz chwili. Jeśli ucho nie chce się wyrównać, podpływamy wyżej i próbujemy jeszcze raz — tyle razy, ile trzeba. A jeśli dziś nie idzie, zostajemy płycej. Więcej o pierwszym zejściu pod wodę przeczytasz w artykule pierwsze nurkowanie — najczęstsze pytania, a całą ścieżkę szkolenia w przewodniku po kursach nurkowania na Śląsku.

Martwisz się o uszy albo miałeś/miałaś z nimi kłopot przy nurkowaniu lub w samolocie? Napisz albo zadzwoń. Porozmawiamy o tym spokojnie przed zapisem i zaplanujemy zajęcia tak, żeby Twoje uszy miały czas.