Ile powietrza starcza w butli nurkowej? Od czego zależy zużycie powietrza

Ile powietrza starcza w butli nurkowej? Nie ma jednej liczby minut — to zależy przede wszystkim od głębokości, na której jesteś, oraz od tego, jak oddychasz: spokojnie czy w stresie, w bezruchu czy w wysiłku. Ta sama butla jednej osobie wystarczy na długie, spokojne nurkowanie, a innej na znacznie krótsze. Dobra wiadomość jest taka, że na większość tych czynników masz wpływ i da się tego nauczyć.

Dlaczego nie podam Ci „liczby minut”

Wiele osób przed pierwszym nurkowaniem pyta mnie: „Na ile starczy mi butla?”. Rozumiem to pytanie — chcesz wiedzieć, czy nie zabraknie Ci powietrza. Ale uczciwa odpowiedź brzmi: to zależy od Ciebie i od nurkowania. Dlatego pod wodą nie liczymy minut, tylko patrzymy na manometr, który pokazuje ciśnienie w butli w barach. To on mówi, ile powietrza zostało, a nie zegarek.

Na nurkowaniu próbnym i na kursie pilnuję tego za Ciebie i razem z Tobą. Co kilka minut pytam znakiem, ile masz powietrza, i uczę Cię odczytywać manometr. Z czasem staje się to tak naturalne jak zerkanie na lusterko w samochodzie.

Głębokość — najważniejszy czynnik zużycia powietrza

Tu wchodzi fizyka, ale prosta. Na powierzchni otacza Cię ciśnienie ok. 1 bara. Pod wodą ciśnienie rośnie o ok. 1 bar na każde 10 m głębokości. Automat podaje Ci powietrze pod takim ciśnieniem, jakie panuje wokół — inaczej nie dałoby się wziąć oddechu. To znaczy, że w każdym wdechu na głębokości jest więcej „sprężonego” powietrza niż przy tym samym wdechu na powierzchni.

• Powierzchnia — ok. 1 bar. Oddech zużywa „jedną porcję” powietrza.
• 10 m — ok. 2 bary. Ten sam oddech zużywa mniej więcej dwa razy więcej powietrza z butli.
• 20 m — ok. 3 bary. Zużycie jest mniej więcej trzykrotne.
• 30 m — ok. 4 bary. Ta sama butla starcza mniej więcej na czwartą część czasu, który wystarczyłby przy powierzchni.

To prawo Boyle'a: im większe ciśnienie, tym mniejszą objętość zajmuje gaz — a więc tym więcej go „mieści się” w jednym oddechu. Wniosek praktyczny jest prosty: im głębiej nurkujesz, tym szybciej ubywa powietrza. Na Koparkach w Jaworznie, gdzie najgłębszy punkt (Rząpie) ma ok. 18 m, a wrak „Wilhelm” leży na ok. 15 m, czujesz tę różnicę wyraźnie w porównaniu z płytszymi obiektami, jak koparka na ok. 8 m. Więcej o samych obiektach przeczytasz w artykule o obiektach na Koparkach.

Stres, wysiłek, temperatura — co jeszcze zwiększa zużycie

Głębokość to fizyka, na którą nie masz wpływu. Reszta to w dużej mierze Ty — i to jest dobra wiadomość.

• Stres i napięcie — gdy się denerwujesz, oddech robi się płytki i szybki. To najczęstszy powód, dla którego początkujący zużywają dużo powietrza. Więcej o tym w tekście o lęku przed nurkowaniem.
• Wysiłek — szybkie płetwowanie, walka z prądem, ciągłe „machanie” rękami. Mięśnie potrzebują tlenu, więc oddychasz mocniej.
• Słaba pływalność — jeśli co chwilę opadasz i się podnosisz, cały czas pracujesz. To ukryty wysiłek, który zjada powietrze.
• Zimno — gdy marzniesz, organizm pracuje na podwyższonych obrotach. Woda na Koparkach ma ok. 17°C w sezonie i 4–6°C zimą, więc dobre ocieplenie to także oszczędność powietrza.
• Sprzęt, który przeszkadza — źle dopasowana maska, która przecieka, albo za dużo balastu. Każdy drobny dyskomfort podnosi tętno.

Najwięcej powietrza oszczędza nie ten, kto „mniej oddycha”, tylko ten, kto pod wodą jest spokojny.

Jak oszczędzać powietrze pod wodą

Nie chodzi o wstrzymywanie oddechu — tego w nurkowaniu nie wolno robić. Chodzi o to, żeby oddychać spokojnie i nie robić niczego, co niepotrzebnie męczy.

• Oddychaj wolno i głęboko — spokojny, pełny wdech i długi wydech. Taki rytm sam w sobie uspokaja.
• Zwolnij — pod wodą nie ma pośpiechu. Wolne, długie ruchy płetwami dają więcej niż szybkie i krótkie.
• Trzymaj ręce przy sobie — złożone przed sobą albo luźno, zamiast „wiosłowania”.
• Popracuj nad pływalnością i trymem — gdy wisisz w wodzie poziomo i stabilnie, prawie nie pracujesz. To temat, któremu poświęcony jest cały kurs perfekcyjnej pływalności i trymu.
• Zadbaj o ciepło — dobrze dobrana pianka albo suchy skafander to mniej drżenia i spokojniejszy oddech.
• Nurkuj więcej — doświadczenie samo obniża zużycie, bo z każdym nurkowaniem jesteś bardziej rozluźniony.

Rezerwa i planowanie powietrza — jak to wygląda w praktyce

Każde nurkowanie planujemy tak, żeby wrócić na powierzchnię z zapasem powietrza, a nie „na ostatnim oddechu”. Przed wejściem do wody ustalamy z partnerem, przy jakim ciśnieniu na manometrze zaczynamy wracać, i przy jakim chcemy być już na powierzchni. Ta rezerwa jest na nieprzewidziane sytuacje: dłuższy powrót, chwilę zdenerwowania albo podzielenie się powietrzem z partnerem.

Planowania powietrza uczysz się na kursie OWD — razem z czytaniem manometru, sygnałami i procedurą na wypadek, gdyby powietrza zaczęło brakować. Ćwiczymy to spokojnie, płytko i tyle razy, ile potrzebujesz. Zawsze nurkujesz z partnerem, więc nigdy nie jesteś zdany/a tylko na swoją butlę.

Czy na pierwszym nurkowaniu może zabraknąć powietrza?

To jedna z najczęstszych obaw — i całkowicie zrozumiała. Na nurkowaniu próbnym to ja pilnuję Twojego powietrza: regularnie sprawdzam manometr i kończymy nurkowanie z dużym zapasem. Pracuję jeden na jeden albo z dwójką osób, więc cały czas jestem tuż obok. Jeśli zużywasz powietrze szybciej, bo się denerwujesz — nic się nie dzieje, po prostu wcześniej spokojnie wypływamy. Nikt Cię nie ocenia.

Chcesz sprawdzić, jak oddycha się pod wodą, bez presji i pośpiechu? Napisz albo zadzwoń — porozmawiamy o Twoich obawach i ustalimy termin. Całą ścieżkę szkoleń znajdziesz też w przewodniku po kursach nurkowania na Śląsku.