Znaki nurkowe — kompletna ściąga sygnałów pod wodą i na powierzchni

Znaki nurkowe to proste gesty dłoni, którymi nurkowie porozumiewają się pod wodą: kciuk i palec wskazujący w kółko znaczą „OK”, kciuk w górę — „wynurzamy się”, płaska dłoń przeciągnięta po szyi — „nie mam powietrza”. Wystarczy kilkanaście sygnałów, żeby bezpiecznie przejść całe nurkowanie. Poniżej masz je wszystkie w jednym miejscu, pogrupowane tematycznie, w formacie: nazwa — jak pokazać — co znaczy.

Jedna ważna uwaga na start. Podstawowe znaki są wspólne prawie wszędzie, ale różne federacje, bazy nurkowe i nawet pojedynczy instruktorzy mają drobne różnice — zwłaszcza w znakach o ilości powietrza. Dlatego zawsze, przed każdym nurkowaniem, ustalcie z partnerem, jakich znaków używacie. Tak robię na każdym nurkowaniu próbnym: zanim wejdziemy do wody, przechodzimy spokojnie przez kilka sygnałów, które naprawdę będą Ci potrzebne. Pod wodą nie ma miejsca na zgadywanie.

Podstawowe znaki nurkowe

To fundament. Jeśli zapamiętasz tylko tę grupę, poradzisz sobie na pierwszym nurkowaniu.

• OK — kciuk i palec wskazujący tworzą kółko, pozostałe palce wyprostowane — „wszystko w porządku” albo pytanie „wszystko w porządku?”. Na pytanie odpowiadasz tym samym znakiem.
• W górę — zaciśnięta pięść z kciukiem skierowanym do góry — „wynurzamy się” albo „kończymy nurkowanie”. Pod wodą kciuk w górę to nie „super”, tylko polecenie wyjścia na powierzchnię.
• W dół — pięść z kciukiem skierowanym w dół — „schodzimy” lub „zanurzamy się”.
• Stop — otwarta dłoń zwrócona wnętrzem do partnera, jak przy zatrzymywaniu ruchu — „zatrzymaj się”, „czekaj”.
• Wolniej — płaska dłoń wnętrzem w dół, powoli poruszana w górę i w dół — „zwolnij”, „spokojnie”.
• Utrzymaj głębokość — płaska dłoń wnętrzem w dół, przesuwana poziomo w bok — „zostajemy na tej głębokości”.

Znak OK pod wodą to zawsze rozmowa: pytanie i odpowiedź. Jeśli partner pyta „OK?”, a Ty nie odpowiadasz, on od razu wie, że coś może być nie tak. Dlatego na kursie uczę odpowiadać zawsze i od razu, nawet jeśli wszystko jest w porządku.

Znaki o ciśnieniu i powietrzu

To grupa, w której różnice między bazami są największe — i jednocześnie najważniejsza dla bezpieczeństwa. Ile powietrza zostało w butli, odczytujesz z manometru (więcej o tym w artykule ile powietrza jest w butli), a znakami przekazujesz to partnerowi.

• Ile masz powietrza? — wskazanie palcami na swój manometr albo otwarta dłoń wnętrzem do góry skierowana do partnera, potem wskazanie na manometr — „pokaż, ile masz w butli”.
• Ilość powietrza — liczba pokazywana palcami (najczęściej w dziesiątkach barów, np. trzy palce i zero z dłoni to 30) albo pokazanie manometru partnerowi — „mam tyle barów”. Sposób liczenia zawsze ustalcie przed wejściem do wody.
• Rezerwa — zaciśnięta pięść przyłożona do klatki piersiowej — „zbliżam się do rezerwy, czas planować powrót”.
• Brak powietrza — płaska dłoń przeciągnięta poziomo przed szyją, jak „cięcie” — „nie mam powietrza”. To sygnał alarmowy: partner natychmiast podaje Ci swoje zapasowe źródło powietrza.
• Dzielenie się powietrzem — palce złączone, wskazujące kilka razy na usta — „potrzebuję Twojego zapasowego automatu” albo „oddychajmy razem”. Po przejęciu automatu partnera wynurzacie się razem, spokojnie.

Pytanie o powietrze pada na moich nurkowaniach regularnie, nie tylko na końcu. Dzięki temu nikt nie dochodzi do rezerwy z zaskoczenia. Zapasowe źródło powietrza to tzw. octopus — na kursie OWD ćwiczymy jego użycie tyle razy, aż stanie się odruchem.

Najlepszy znak „brak powietrza” to ten, którego nigdy nie musisz pokazać. Dlatego pytamy o manometr często.

Znaki o problemach

Problem pod wodą to najczęściej coś drobnego: ucho, zaparowana maska, chłód. Ważne, żeby o nim powiedzieć od razu — wtedy rozwiązanie trwa kilka sekund.

• Coś nie tak — płaska dłoń wnętrzem w dół, kołysana na boki, jak „tak sobie” — „mam problem”. Zaraz potem wskazujesz palcem, czego dotyczy (ucho, maska, noga).
• Problem z uchem — wskazanie palcem na ucho, czasem połączone ze znakiem „coś nie tak” — „nie mogę wyrównać ciśnienia”. Wtedy podpływamy kawałek wyżej i próbujemy jeszcze raz; więcej w artykule o wyrównywaniu ciśnienia w uszach.
• Zimno — skrzyżowane ręce, dłonie pocierające ramiona, jak przy obejmowaniu się — „jest mi zimno”.
• Zawroty głowy — palec wskazujący kreślący kółka przy skroni — „kręci mi się w głowie”, „czuję się dziwnie”.
• Skurcz — wskazanie na łydkę lub stopę, czasem z gestem chwytania i ściskania mięśnia — „mam skurcz”. Partner pomaga rozciągnąć mięsień, łapiąc za końcówkę płetwy.
• Zmęczenie / zadyszka — dłonie poruszające się szybko przed klatką piersiową lub szybkie oddechy pokazane ręką — „brakuje mi tchu, muszę odpocząć”. Odpowiedź: stop, spokój, wolne oddechy.

Nie ma znaku za drobnego, żeby go pokazać. Jako instruktor wolę dziesięć razy zatrzymać się z powodu ucha, niż żebyś raz przemilczał/a coś, co Cię niepokoi.

Znaki orientacji i kierunku

• Kierunek — wyprostowana dłoń lub palec wskazujący w danym kierunku — „płyniemy tędy”.
• Zawracamy — palec wskazujący kreślący poziome kółko lub dłoń obracająca się w nadgarstku — „zawracamy”, „wracamy tą samą drogą”.
• Patrz — dwa palce w kształcie litery V skierowane na własne oczy, a potem w stronę obiektu — „zobacz to”.
• Nie wiem / zgubiłem się — dłonie rozłożone, wnętrzem do góry, jak przy wzruszeniu ramion — „nie wiem, gdzie jesteśmy”.
• Kompas / nawigacja — wskazanie na kompas na nadgarstku — „sprawdźmy kierunek”, „płyń wg kompasu”.
• Wynurzenie z przystankiem — kciuk w górę, a potem trzy palce i płaska dłoń przesunięta poziomo — „wynurzamy się z przystankiem bezpieczeństwa”. Ten znak bywa pokazywany różnie, więc ustalcie go przed nurkowaniem.

Orientacja pod wodą to osobna umiejętność. Jeśli chcesz pewnie wracać do punktu startu, zajrzyj do artykułu o kursie nawigacji podwodnej.

Znaki dla partnera nurkowego

• Trzymaj się blisko — dwa palce wskazujące złożone równolegle obok siebie — „płyniemy razem”, „partner”.
• Patrz na mnie — palce w kształcie V skierowane na swoje oczy (lub wskazanie na siebie) — „obserwuj mnie”, „uwaga, pokażę Ci coś”.
• Ty prowadzisz / ja prowadzę — wskazanie na partnera lub siebie, potem kierunek — „Ty płyniesz pierwszy/a”, „płyń za mną”.
• Podpłyń — dłoń przyciągana do siebie, jak przywoływanie — „podpłyń bliżej”.

Partner to podstawa bezpiecznego nurkowania rekreacyjnego — więcej o tym w haśle partner nurkowy w słowniku. Znaki działają tylko wtedy, gdy się widzicie, więc pierwsza zasada brzmi: płyńcie blisko siebie.

Znaki latarką w nocy

W nocy lub przy słabej widoczności rąk po prostu nie widać. Wtedy rozmawiasz światłem albo oświetlasz własną dłoń, pokazując zwykłe znaki. Zasada nr 1: nigdy nie świecisz partnerowi w oczy.

• OK latarką — powolne kółko światłem na dnie lub przed partnerem — „wszystko w porządku” albo „OK?”. Odpowiadasz takim samym kółkiem.
• Uwaga / problem — szybkie machanie światłem na boki — „mam problem, potrzebuję Cię”. Partner natychmiast płynie do Ciebie.
• Zwrócenie uwagi — kilka spokojnych ruchów światłem w górę i w dół w pobliżu partnera — „spójrz tutaj”.
• Znak na oświetlonej dłoni — latarka skierowana na własną rękę, a ręka pokazuje zwykły znak (OK, w górę, powietrze) — „czytaj mój znak”.

Komunikacja światłem i planowanie nurkowania po zmroku to temat kursu nurkowania nocnego. Ćwiczymy tam te znaki tak długo, aż przestają wymagać myślenia.

Sygnały na powierzchni

Po wynurzeniu komunikujesz się z osobą na brzegu lub na łodzi, często z dużej odległości. Dlatego znaki są duże i widoczne.

• OK na powierzchni — obie ręce nad głową złączone w duże kółko, palce dotykają czubka głowy — „wszystko w porządku”.
• OK jedną ręką — dłoń położona na czubku głowy, łokieć w bok — „wszystko w porządku” (gdy drugą rękę masz zajętą).
• Pomoc — wyprostowana ręka machająca nad głową z boku na bok — „potrzebuję pomocy, podpłyńcie”. To sygnał alarmowy, nie pozdrowienie — na powierzchni nie macha się nikomu dla zabawy.

Na powierzchni od razu napełnij jacket, żeby spokojnie unosić się na wodzie — wtedy ręce masz wolne do sygnałów.

Najczęstsze błędy w komunikacji pod wodą

• Kciuk w górę jako „super” — to najczęstsza pomyłka początkujących. Pod wodą ten znak kończy nurkowanie, więc do pochwał używaj znaku OK.
• Znaki pokazane w biegu — znak pokazujesz spokojnie, przed twarzą partnera i trzymasz go chwilę, aż partner odpowie.
• Brak odpowiedzi — każde pytanie wymaga odpowiedzi. Cisza pod wodą to sygnał, że trzeba sprawdzić, co się dzieje.
• Nieustalone znaki o powietrzu — jedni liczą w dziesiątkach barów, inni pokazują manometr. Bez ustalenia na brzegu łatwo o nieporozumienie.
• Przemilczany problem — ucho, chłód czy zaparowana maska rozwiązane od razu to drobiazg. Ten sam problem ukrywany przez kilka minut potrafi zepsuć całe nurkowanie.

Jak uczyć się znaków nurkowych

Nie musisz znać wszystkich znaków przed pierwszym nurkowaniem. Na nurkowaniu próbnym wystarczą cztery–pięć: OK, coś nie tak, w górę, ucho i ile masz powietrza. Ustalamy je razem na brzegu, ćwiczymy w płytkiej wodzie i dopiero wtedy schodzimy. Resztę poznajesz naturalnie na kursie OWD, kiedy pod wodą faktycznie ich potrzebujesz. Jeśli spotykasz w tekstach nurkowych nieznane słowa, zajrzyj do słownika nurkowego.

Chcesz przećwiczyć znaki w praktyce, spokojnie i jeden na jeden? Napisz albo zadzwoń — umówimy nurkowanie próbne na Koparkach w Jaworznie. Przed wejściem do wody ustalimy wszystkie sygnały, a pod wodą będę cały czas obok Ciebie.